Klnk. Psikolog Elvan ŞAHİN

Çocuk ve Genç Psikoloğu

0553 126 25 01

Çocuk ve Gençlerde Yalan

3-6 Yaş Çocuklarında Yalan söyleme

genellikle bilişsel ve sosyal gelişimlerinin bir parçası olarak ortaya çıkar. Bu dönemde çocuklar sembolik düşünmeyi öğrenirler ve hayal gücü çok aktiftir. Gerçek ve fantezi arasındaki ayrımı tam olarak yapamazlar.

Yalan ve Fanteziyi Ayırt Etme

  • Hayal Ürünleri: Çocuklar bu yaşlarda sıkça hayal dünyasında yaşarlar. Örneğin, bir oyuncak bebekle konuşmak veya hayali arkadaşları olması gibi. Bu durumlar hayal gücünün bir ürünüdür ve yalan olarak değerlendirilmemelidir.
  • Yalan: Yalan, çocuğun gerçeği bilerek ve isteyerek çarpıttığı durumlarda ortaya çıkar. Ancak 3-6 yaş çocukları genellikle dikkat çekmek, kendilerini korumak veya ceza almaktan kaçınmak amacıyla yalan söyleyebilirler.

Yalan Söylediğinde Nasıl Davranmalıyız?

  1. Sakin ve Anlayışlı Olun: Çocuğunuzu suçlamak veya azarlamak yerine, neden yalan söylediğini anlamaya çalışın. Örneğin, “Neden böyle söylediğini anlatır mısın?” gibi açık uçlu sorular sorabilirsiniz.
  2. Gerçeği Anlatma Fırsatı Verin: Çocuğa gerçeği anlatma şansı tanıyın. “Gerçeği söylemen çok önemli, ne olduğunu tekrar anlatır mısın?” gibi cümlelerle cesaretlendirin.
  3. Pozitif Davranışları Pekiştirin: Doğruyu söylediğinde onu takdir edin. “Doğruyu söylediğin için teşekkür ederim. Bu çok cesurca bir davranış.”
  4. Örnek Olun: Ebeveyn olarak dürüst davranışlar sergileyin. Çocuklar, ebeveynlerinin davranışlarını model alırlar.

Olumsuz Etkilerden Kaçınma

  • Aşırı Tepkilerden Kaçının: Çocuğu utandırmak veya sert bir şekilde cezalandırmak, yalan söyleme davranışını pekiştirebilir. Çocuk, gerçeği söylemekten korkabilir.
  • Tutarlı ve Adil Olun: Kurallar ve sınırlar konusunda tutarlı olun. Çocuğunuzun davranışlarına uygun ve adil tepkiler verin.
  • Duygusal İhtiyaçlarını Anlayın: Çocuğunuzun yalan söyleme nedenlerinin altında yatan duygusal ihtiyaçları anlamaya çalışın. Örneğin, ilgi eksikliği, kendini güvende hissetmeme gibi durumlar yalan söylemeye neden olabilir.

Piaget’in Bilişsel Gelişim Teorisi ve Yalan Söyleme

Piaget’in Preoperasyonel Dönemi (2-7 yaş), çocuğun sembolik düşünceyi geliştirdiği, dil kullanımının arttığı ve taklit oyunlarının yaygın olduğu bir dönemdir. Bu dönemde çocuklar:

  • Gerçek ve Fanteziyi Karıştırabilir: Hayal güçleri çok güçlüdür ve bazen gerçek ile fanteziyi ayırt edemezler.
  • Benmerkezci Düşünce: Bu yaş grubunda çocuklar, dünya görüşlerini kendi bakış açılarıyla sınırlı tutarlar. Bu nedenle, kendi istek ve ihtiyaçlarına göre gerçekleri çarpıtabilirler.
  • Mantıksal Düşünme Eksikliği: Piaget’e göre, bu dönemde çocuklar mantıksal düşünmeden ziyade sezgisel düşünürler. Bu nedenle, yalan söylemenin sonuçlarını tam olarak kavrayamazlar.

Çocuğunuzun bu dönemde yalan söylemesi, bilişsel gelişim sürecinin normal bir parçasıdır. Yalanın nedenini anlamak, çocuğunuzun duygusal ve sosyal gelişimini desteklemek ve doğru davranışları pekiştirmek için önemlidir. Sakin ve anlayışlı bir yaklaşım, çocuğunuzun dürüstlüğü ve güveni öğrenmesine yardımcı olacaktır.

6-11 Yaş Arası Çocuklarda Yalan Söyleme

,

Yalan Söyleme Nedenleri

  1. Dikkat Çekme İhtiyacı: Çocuklar, ilgi ve dikkat çekmek için yalan söyleyebilirler.
  2. Kendini Koruma: Cezadan kaçınmak veya kendilerini korumak için gerçeği çarpıtabilirler.
  3. Sosyal Kabul: Arkadaş gruplarında kabul görmek veya başkalarına uyum sağlamak için yalan söyleyebilirler.
  4. Empati Eksikliği: Başkalarının duygularını tam olarak anlayamamak, yalan söylemeyi kolaylaştırabilir.
  5. Hayal Gücü: Bu yaşlarda çocukların hayal güçleri hâlâ aktiftir, ancak gerçek ile fanteziyi daha iyi ayırt ederler.

Yalan ve Fanteziyi Ayırt Etme

  • Hayal Ürünleri: Çocuklar, hayal güçlerine dayalı hikayeler uydurabilirler. Bu hikayeler genellikle eğlence amaçlıdır ve zararsızdır.
  • Yalan: Bilinçli ve kasıtlı olarak gerçeği çarpıtma durumudur. Genellikle belirli bir amacı vardır, örneğin cezadan kaçınma veya bir çıkar elde etme.

Yalan Söylediğinde Nasıl Davranmalıyız?

  1. Sakin ve Anlayışlı Olun: Çocuğunuzu suçlamak veya azarlamak yerine, neden yalan söylediğini anlamaya çalışın. Örneğin, “Neden böyle söylediğini anlatır mısın?” gibi açık uçlu sorular sorabilirsiniz.
  2. Gerçeği Anlatma Fırsatı Verin: Çocuğa gerçeği anlatma şansı tanıyın. “Gerçeği söylemen çok önemli, ne olduğunu tekrar anlatır mısın?” gibi cümlelerle cesaretlendirin.
  3. Pozitif Davranışları Pekiştirin: Doğruyu söylediğinde onu takdir edin. “Doğruyu söylediğin için teşekkür ederim. Bu çok cesurca bir davranış.”
  4. Örnek Olun: Ebeveyn olarak dürüst davranışlar sergileyin. Çocuklar, ebeveynlerinin davranışlarını model alırlar.
  5. Doğruyu Anlatmanın Önemini Vurgulayın: Yalan söylemenin olumsuz sonuçlarını ve doğruyu söylemenin önemini anlatın. Örneğin, “Doğruyu söylemek, insanlar arasında güven oluşturur” gibi açıklamalar yapabilirsiniz.

Olumsuz Etkilerden Kaçınma

  • Aşırı Tepkilerden Kaçının: Çocuğu utandırmak veya sert bir şekilde cezalandırmak, yalan söyleme davranışını pekiştirebilir. Çocuk, gerçeği söylemekten korkabilir.
  • Tutarlı ve Adil Olun: Kurallar ve sınırlar konusunda tutarlı olun. Çocuğunuzun davranışlarına uygun ve adil tepkiler verin.
  • Duygusal İhtiyaçlarını Anlayın: Çocuğunuzun yalan söyleme nedenlerinin altında yatan duygusal ihtiyaçları anlamaya çalışın. Örneğin, ilgi eksikliği, kendini güvende hissetmeme gibi durumlar yalan söylemeye neden olabilir.

Piaget’in Bilişsel Gelişim Teorisi ve Yalan Söyleme

Piaget’in Somut İşlemler Dönemi (7-11 yaş), çocuğun mantıksal düşünme, sınıflandırma ve problem çözme becerilerini geliştirdiği bir dönemdir. Bu dönemde çocuklar:

  • Mantıksal Düşünme: Çocuklar, neden-sonuç ilişkilerini daha iyi kavrarlar ve yalan söylemenin sonuçlarını daha iyi anlarlar.
  • Gerçeklik Kavramı: Bu yaş grubunda çocuklar, gerçeklik ile hayal gücü arasındaki farkı daha net bir şekilde ayırt ederler. Bu nedenle, bilinçli olarak yalan söyleme olasılıkları daha yüksektir.
  • Sosyal Farkındalık: Çocuklar, sosyal kurallar ve beklentiler konusunda daha bilinçlidirler. Yalan söylemenin sosyal sonuçlarını anlamaya başlarlar.

Erikson’un Psikososyal Gelişim Teorisi ve Yalan Söyleme

Erikson’un “Çalışkanlığa Karşı Aşağılık Duygusu” dönemi (6-12 yaş), çocukların sosyal ve akademik becerilerini geliştirdiği, başarı ve yetkinlik duyguları kazandığı bir dönemdir. Bu dönemde:

  • Başarı İhtiyacı: Çocuklar, kendilerini başarılı ve yetkin hissetmek için çaba gösterirler. Bu, bazen yalan söyleme eğilimini tetikleyebilir, çünkü çocuklar başarısız olduklarında veya başarısızlıkla yüzleşmekten korktuklarında yalan söyleyebilirler.
  • Sosyal Onay: Bu dönemde çocuklar, akranlarının ve yetişkinlerin onayını kazanmak için yalan söyleyebilirler. Sosyal kabul görme ihtiyacı güçlüdür.
  • Güven Gelişimi: Çocuklar, güvenilir olmanın ve dürüstlüğün önemini bu dönemde öğrenirler. Bu, ebeveynlerin ve öğretmenlerin rehberliği ile desteklenir.

Somut İşlemler ve Psikososyal Gelişim

  • Özdenetim: Çocuklar, özdenetim ve dürtü kontrolünü daha iyi geliştirirler. Yalan söyleme davranışları üzerinde daha fazla kontrol sahibi olabilirler.
  • Empati Gelişimi: Çocuklar, başkalarının duygularını ve perspektiflerini daha iyi anlamaya başlarlar. Bu, yalan söylemenin başkalarını nasıl etkilediğini kavramalarına yardımcı olabilir.
  • Sorumluluk Duygusu: Erikson’a göre, bu dönemde çocuklar, sorumluluk ve görev bilincini geliştirirler. Bu, dürüstlüğün ve güvenilirliğin değerini anlamalarına yardımcı olur.

Çocuğunuzun bu dönemde yalan söylemesi, bilişsel ve psikososyal gelişim sürecinin bir parçasıdır. Yalanın nedenini anlamak, çocuğunuzun duygusal ve sosyal gelişimini desteklemek ve doğru davranışları pekiştirmek için önemlidir. Sakin ve anlayışlı bir yaklaşım, çocuğunuzun dürüstlüğü ve güveni öğrenmesine yardımcı olacaktır.

11 – 18 Yaş Arası Çocuklarda Yalan Söyleme

Yalan Söyleme Nedenleri

  1. Bağımsızlık İsteği: Gençler, bağımsızlıklarını kanıtlamak ve sınırları zorlamak amacıyla yalan söyleyebilirler.
  2. Kimlik Arayışı: Erikson’un kimlik arayışı döneminde (kimlik kazanmaya karşı rol karmaşası), gençler kendilerini tanımak ve kimliklerini oluşturmak için farklı roller deneyebilirler. Bu süreçte yalan söyleme, farklı kimlikleri denemenin bir parçası olabilir.
  3. Sosyal Kabul ve Akran Baskısı: Gençler, akranlarının onayını kazanmak veya sosyal gruplarda kabul görmek için yalan söyleyebilirler.
  4. Cezadan Kaçınma: Hatalarını veya istenmeyen davranışlarını gizlemek amacıyla yalan söyleyebilirler.
  5. Özel Alan İhtiyacı: Gençler, kişisel alanlarını korumak ve gizliliklerini sağlamak için yalan söyleyebilirler.

Yalan ve Fanteziyi Ayırt Etme

  • Hayal Ürünleri: 11-18 yaş grubundaki gençler, genellikle gerçek ve fanteziyi ayırt edebilirler. Bu nedenle, söyledikleri bilinçli yalanlar daha çok gerçeği çarpıtma veya gizleme amacı taşır.
  • Yalan: Bilinçli olarak gerçeği çarpıtma veya gizleme eylemidir. Bu yaş grubunda yalanlar daha karmaşık ve planlı olabilir.

Yalan Söylediğinde Nasıl Davranmalıyız?

  1. Sakin ve Anlayışlı Olun: Gençlerin yalan söylediğini anladığınızda, sakin ve anlayışlı bir şekilde yaklaşmak önemlidir. Öfkeli veya suçlayıcı bir tutum, gençlerin savunmaya geçmesine neden olabilir.
  2. Açık İletişim Kurun: Gençlerle açık ve dürüst bir iletişim kurmaya çalışın. Yalanın nedenini anlamaya yönelik sorular sorun. “Neden böyle söylediğini anlatır mısın?” gibi sorular sorabilirsiniz.
  3. Güven İlişkisi Kurun: Gençlerin size güven duymasını sağlayın. Güvenli bir ortamda gerçeği paylaşmalarını teşvik edin.
  4. Pozitif Davranışları Pekiştirin: Doğruyu söylediklerinde onları takdir edin ve bu davranışlarını pekiştirin. “Doğruyu söylediğin için teşekkür ederim. Bu çok cesurca bir davranış” gibi ifadeler kullanın.
  5. Sınırlar ve Kurallar: Net ve adil sınırlar belirleyin. Kurallara uymanın ve dürüst olmanın önemini vurgulayın.

Olumsuz Etkilerden Kaçınma

  • Aşırı Tepkilerden Kaçının: Gençleri utandırmak veya sert bir şekilde cezalandırmak, yalan söyleme davranışını pekiştirebilir. Gençler, gerçeği söylemekten korkabilirler.
  • Tutarlı ve Adil Olun: Kurallar ve sınırlar konusunda tutarlı olun. Gençlerin davranışlarına uygun ve adil tepkiler verin.
  • Duygusal İhtiyaçlarını Anlayın: Gençlerin yalan söyleme nedenlerinin altında yatan duygusal ihtiyaçları anlamaya çalışın. Örneğin, ilgi eksikliği, kendini güvende hissetmeme gibi durumlar yalan söylemeye neden olabilir.

Piaget’in Bilişsel Gelişim Teorisi ve Yalan Söyleme

Piaget’in “Formal Operasyonlar Dönemi” (11 yaş ve üstü), gençlerin soyut düşünme, hipotez kurma ve mantıksal çıkarımlar yapma becerilerini geliştirdikleri bir dönemdir. Bu dönemde gençler:

  • Soyut Düşünme: Gençler soyut kavramları ve gelecekteki olası sonuçları düşünme yeteneği geliştirirler. Bu, yalan söylemenin uzun vadeli etkilerini anlamalarına yardımcı olabilir.
  • Hipotetik Düşünme: Gençler, çeşitli senaryolar üzerinde düşünebilir ve alternatif gerçeklikler oluşturabilirler. Bu, yalan söylemeyi daha sofistike hale getirebilir.
  • Mantıksal Çıkarımlar: Gençler, mantıksal çıkarımlar yaparak yalanların sonuçlarını değerlendirebilirler. Bu, yalan söylemenin karmaşıklığını artırabilir.

Erikson’un Psikososyal Gelişim Teorisi ve Yalan Söyleme

Erikson’un “Kimlik Kazanmaya Karşı Rol Karmaşası” dönemi (12-18 yaş), gençlerin kimliklerini keşfettikleri ve kim olduklarını anlamaya çalıştıkları bir dönemdir. Bu dönemde:

  • Kimlik Arayışı: Gençler, kimliklerini oluşturmak ve kendilerini keşfetmek için farklı roller ve davranışlar denerler. Bu süreçte yalan söyleme, kimlik denemelerinin bir parçası olabilir.
  • Bağımsızlık ve Özerklik: Gençler, bağımsızlıklarını ve özerkliklerini kanıtlamak için yalan söyleyebilirler. Bu, ebeveynlerden ve otorite figürlerinden bağımsızlık kazanmaya yönelik bir çabadır.
  • Sosyal Kabul: Gençler, akran gruplarında kabul görmek ve sosyal çevrelerinde yer edinmek için yalan söyleyebilirler. Sosyal onay, bu yaş grubunda güçlü bir motivasyon kaynağıdır.

Formal Operasyonlar ve Psikososyal Gelişim

  • Özdenetim: Gençler, özdenetim ve dürtü kontrolünü daha iyi geliştirirler. Yalan söyleme davranışları üzerinde daha fazla kontrol sahibi olabilirler.
  • Empati Gelişimi: Gençler, başkalarının duygularını ve perspektiflerini daha iyi anlamaya başlarlar. Bu, yalan söylemenin başkalarını nasıl etkilediğini kavramalarına yardımcı olabilir.
  • Sorumluluk ve Dürüstlük: Erikson’a göre, gençler, sorumluluk ve dürüstlük kavramlarını öğrenirler. Bu, dürüstlüğün ve güvenilirliğin değerini anlamalarına yardımcı olur.

Gençlerin bu dönemde yalan söylemesi, bilişsel ve psikososyal gelişim sürecinin bir parçasıdır. Yalanın nedenini anlamak, gençlerin duygusal ve sosyal gelişimini desteklemek ve doğru davranışları pekiştirmek için önemlidir. Sakin ve anlayışlı bir yaklaşım, gençlerin dürüstlüğü ve güveni öğrenmesine yardımcı olacaktır.

Bir yanıt yazın

error:Bu sitedeki materyallerin hiçbiri izinsiz kopaylanamaz.